Tiếp viên hàng không - Nghề nhiều thử thách

Tiếp viên hàng không: Nghề nhiều thử thách

Hơn 10 năm phát triển, hàng không dân dụng VN chứng kiến nhiều tình huống nghẹt thở
 liên quan đến an ninh, an toàn bay nhưng chưa bao giờ báo động giả lại được phát đi bởi
 chính tiếp viên hàng không mắc bệnh hoang tưởng cấp như trên chuyến bay VN 757 của
Vietnam Airlines ngày 4-11

Không cần phải có bằng cấp, một tiếp viên hàng không
(TVHK) có thể kiếm được khoảng 10 triệu đồng mỗi tháng
chỉ sau một khóa huấn luyện bay ngắn. Trong xã hội,
khó tìm được nghề nào không đòi hỏi trình độ học
 vấn mà lại có thu nhập cao, vừa nhận được nhiều sự
 ngưỡng mộ như nghề này.

Ước mơ của những người trẻ

“Em mơ ước được làm TVHK” là câu cửa miệng của không ít thí sinh trong các cuộc
 thi sắc đẹp đang diễn ra với tần suất chóng mặt trong cả nước. Thu nhập cao,
 được đi du lịch hằng ngày, được ăn mặc đẹp, được tiếp xúc
với nhiều tầng lớp xã hội, có cơ hội gặp những nhân vật nổi tiếng là các chính
 trị gia hay các ngôi sao điện ảnh là những yếu tố tạo nên sức hút của nghề TVHK.

Với sức tăng trưởng nhanh chóng của nền kinh tế, vận tải hàng không cũng
đang tăng trưởng nóng khoảng 15%-17% mỗi năm, tạo thêm nhiều cơ hội việc
làm cho những tiếp viên tương lai. Hãng Hàng không Quốc gia Việt Nam
 (Vietnam Airlines) hiện có 1.700 tiếp viên nhưng mỗi năm vẫn tuyển thêm
200 tiếp viên mới để bổ sung. Hãng hàng không giá rẻ Pacific Airlines cũng
thông báo tuyển tiếp viên hằng năm mà không cần tiêu chuẩn “ngoại hình ưa nhìn” như trước.

Tiêu chuẩn không cao, chỉ cần tốt nghiệp THPT, nói tiếng Anh khá, sức khỏe tốt là
có thể trở thành TVHK nhưng việc tuyển tiếp viên không dễ. Nguyên tổng giám
đốc Vietnam Airlines, ông Nguyễn Xuân Hiển, cho biết việc này còn phụ thuộc vào
 mặt bằng văn hóa xã hội chung. Nếu chọn được người trình độ cao thì hình thức
 không được ưa nhìn, chọn người có hình thức đẹp thì giao tiếp tiếng Anh không
 giỏi hoặc phong cách không toát lên cái hồn của con người VN. Có khi chọn
được người đáp ứng đủ các điều kiện nói trên thì lại không đủ sức khỏe.
Riêng yếu tố này không thể chiếu cố được vì môi trường làm việc của TVHK rất khắc nghiệt.

Dễ gặp “Chí Phèo”

Trưởng Ban An ninh của Vietnam Airlines, ông Trần Tiến Dũng, kể trong một
chuyến bay quốc tế do ông làm cơ trưởng: Một tiếp viên nữ rất trẻ vào báo cáo:
 “Chú ơi ở hạng C (thương gia) có một khách nước ngoài cởi hết đồ nằm ngủ
chướng lắm. Cháu nhắc thì ông ta bảo đấy là quyền cá nhân, trả tiền mua vé
hạng C thì ông ta có quyền”. Nghe xong, ông Dũng cử ngay một nam tiếp viên
 đến nhắc nhở vị khách kia đã vi phạm quy chế bay nhưng tiếp viên này cũng
đành chịu thua ông khách ngang ngược. Không thể để việc “mất mỹ quan” kéo dài,
cơ trưởng nhanh trí hạ thấp nhiệt độ máy bay khiến ông khách thấy lạnh phải kéo
mền trùm kín! Lúc đó cô tiếp viên mới dám đi lại làm nhiệm vụ trên khoang hành khách của mình.

“Chối” nhất và hay gặp nhất với nghề TVHK là những vị khách “Chí Phèo”
say khật khưỡng. Trước khi có quy định cấm mang chất lỏng lên máy bay,
 rất nhiều người có thói quen lôi theo chai rượu nhỏ trong hành lý ra để uống.
 Năm 2006, trên chuyến bay VN524 của Vietnam Airlines, một nam tiếp viên
đã bị ông khách người Nga tên Nekpacob hành hung sau khi uống say khướt.

Trên một chuyến bay khác, các tiếp viên đã phải nhờ một số hành khách hỗ trợ
mới khống chế được vị khách Hàn Quốc Choi Ho Kyeong say quậy phá tưng bừng.
 Gần đây nhất, một nữ tiếp viên của Pacific Airlines đã bị một hành khách trêu ghẹo nắm cổ tay.
Bị nhắc nhở, ông khách mất lịch sự không những không xin lỗi mà còn làm ầm ĩ đến nỗi
 cơ trưởng phải cho người khống chế và thông báo với an ninh mặt đất xử lý khi hạ cánh.
Nhiều trường hợp tương tự khi bị lực lượng an ninh mời vào thẩm tra đều trả lời ráo hoảnh:
 Tôi chỉ đùa tí cho vui, vì thấy cô ấy xinh quá!

Nhọc nhằn và cám dỗ

Với nghề TVHK, khi háo hức ban đầu qua đi là lúc thấm mệt và cảm thấy sức ép
 công việc đè nặng. Những chuyến bay dài qua nhiều vùng khí hậu thay đổi đột ngột,
 phải đứng nhiều giờ không nghỉ, luôn phải mỉm cười, trả lời nhã nhặn với khách và tỉnh táo
 xử lý mọi tình huống bất thường có thể xảy ra trên máy bay, khiến công việc của họ trở nên
rất căng thẳng. Sau mỗi chuyến bay, hầu hết các tiếp viên đều mệt mỏi và lăn ra ngủ bù.

Chuyện hy hữu xảy ra với tiếp viên Bùi Thị Mỹ H. trên chuyến bay VN 757 mới đây phần
 nào cho thấy sức ép của nghề này. Tiếp viên đó bị bệnh “hoang tưởng cấp” - một loại
bệnh nghề nghiệp của nghề TVHK.

Những chuyến bay nối dài ngày này qua ngày khác cũng khiến các TVHK có ít thời gian
dành cho gia đình hay những chuyện riêng tư.

Không chỉ là thử thách bản lĩnh, nghề TVHK còn bị thử thách về đạo đức. Tuổi nghề ngắn
(các nữ tiếp viên vừa mới ngoài 30 tuổi đã phải nghĩ đến cách “đáp” an toàn) khiến nhiều
tiếp viên nghĩ cách tích lũy được nhiều nhất và sa vào chuyện buôn lậu hoặc chuyển ngoại tệ
 hưởng hoa hồng. Nhẹ thì đánh “hàng bay” là đồ mỹ phẩm bỏ mối cho các shop ở Hà Nội,
 TPHCM. Nặng thì buôn lậu như trường hợp gần đây nhất là tiếp viên Lưu Thị Liên của
 Vietnam Airlines đã mua thuốc lá từ cửa hàng miễn thuế ở Melbourne để bán ở thị trường
 nội địa Úc, bị hải quan nước này phát hiện phạt 10.000 USD và truy tố trước pháp luật.
Tai tiếng nhất là vụ 23  phi công và tiếp viên của Vietnam Airlines dính đến đường dây
 buôn lậu điện thoại của Công ty Đông Nam từ Hồng Kông, Singapore về VN dưới
dạng hàng xách tay để được trả công 25 - 35 USD/chiếc.

Cần thay đổi tiêu chuẩn tiếp viên

Theo kết quả điều tra năm 2006 của Tổ chức Nghiên cứu Skytrax (Anh) về chất lượng của
148 hãng hàng không quốc tế, Vietnam Airlines xếp thứ 57/148 về chất lượng phục vụ
của tiếp viên. So với năm trước, tăng 13 bậc. Cũng theo điều tra, điểm yếu nhất của tiếp viên
 VN vẫn là khả năng ngôn ngữ và hệ quả của nó là khả năng giao tiếp với khách chỉ đạt 3 sao
 - mức trung bình.

Trong những năm gần đây, Vietnam Airlines chấp nhận phương án tuyển tiếp viên vào
sau đó tiếp tục đào tạo ngoại ngữ. Tuy nhiên, nhiều tiếp viên không cải thiện được trình độ
sau một thời gian bay. Điều này khiến họ ngại giao tiếp với khách và bị đánh giá “oan”
là không thân thiện, thiếu nụ cười. Tiêu chuẩn tuyển tiếp viên của Vietnam Airlines còn thấp,
 trung bình chỉ đạt 400 điểm, theo chứng chỉ TOEIC (năm 2006 là 225 điểm),
 trong khi phải đạt 550 điểm mới được coi là “không có vấn đề về ngôn ngữ”.

Bài và ảnh: Tô Hà

From Nguoi Lao Dong

Tiếp viên hàng không - nghề đang “hot”

Đã có những cái tên như Saigon Air, Vina AirAsia hay VietJet… được nhắc tới trên các phương tiện truyền thông và sẽ không lâu nữa nó sẽ góp mặt cùng với Vietnam Airlines và Pacific Airlines làm cho bầu trời trở nên nhộn nhịp hơn, chính thức loại bỏ khái niệm độc quyền ra khỏi ngành hàng không Việt Nam.

Sự ra đời của các công ty hàng không mới tất yếu sẽ kéo theo nhu cầu rất lớn về nguồn nhân sự, trong đó nổi bật và được nhiều người quan tâm chính là đội ngũ tiếp viên hàng không (TVHK) - một lực lượng mang tính nòng cốt và không thể thiếu đối với các công ty hàng không có kinh doanh vận chuyển hành khách.

Theo đánh giá, thị trường hàng không nội địa tại Việt Nam còn rất rộng, nhu cầu trong ngành vận chuyển mang tính hiện đại này được ví như một tảng băng chìm mà phần cung chỉ là những mảng nổi thật nhỏ nhoi. Nếu như trên các đường bay quốc tế phải đối mặt với sự cạnh tranh khốc liệt của nhiều “đại gia” thì với tiềm năng khổng lồ, các đường bay quốc nội là một chiếc bánh vừa to lại vừa ngon mà các hãng hàng không đang nhắm tới.

Việc xuất hiện những cái tên mới trên bầu trời Việt Nam trong thời gian tới đây được xem như là một sự “rã đông” của ngành hàng không Việt Nam, tuy nhiên sự rã đông này lại được diễn ra với tốc độ quá nhanh sẽ kéo theo nhiều sự khủng hoảng mà trong đó rõ nhất chính là khủng hoảng về nguồn nhân lực.

Không giống như các phương tiện vận chuyển khác, muốn thực hiện một chuyến bay thì cần phải có sự phối hợp của rất nhiều bô phận khác nhau, trong đó quan trọng nhất là bộ phận kỹ thuật với nhiệm vụ đảm bảo sự an toàn tuyệt đối cho chuyến bay, bên cạnh đó đội ngũ TVHK là những người sẽ giữ an toàn cho hành khách cũng như cung cấp những dịch vụ trên không. Chính vì vậy, cho dù đi theo loại hình hoạt động nào, thì các công ty hàng không đều phải trang bị cho mình một lực lượng có kinh nghiệm và được đào tạo chuyên nghiệp. 

Đối với lực lượng TVHK, kinh nghiệm đang là một trong những thách thức lớn  đối với các công ty hàng không mới thành lập, bởi những bậc tiền bối như Vietnam Airlines hay Pacific Airlines hàng năm còn phải tuyển thêm thì lấy ra đâu một lực lượng nhân sự có kinh nghiệm trong nghề này để cung cấp cho các hãng hàng không mới? Trong thời gian tới, thị trường việc làm trong ngành hàng không hứa hẹn sẽ sôi động, nhiều cuộc tuyển dụng TVHK sẽ được thông báo trên các phương tiện truyền thông, những chiêu thức nhằm tạo ra những cuộc “chảy máu kinh nghiệm” sẽ diễn ra khốc liệt.

Theo thông tin nhận được, hãng hàng không PA đã quyết định tăng mức phụ cấp giờ bay tạm thời trong hai tháng thấp điểm thêm 30%, đây là lần đầu tiên công ty hàng không vốn luôn trong tình trạng kêu gọi tiết kiệm này thực hiện việc tăng lương cho TVHK. Việc tăng lương cho TVHK đúng vào thời điểm xuất hiện nhiều lời gọi mời từ các hãng hàng không sắp thành lập, phải chăng PA cũng đang có những động thái nhằm giữ chân lực lượng quan trọng này?

Được biết, vào thời điểm cuối năm 2006, với quyết định chuyển đổi chính thức sang loại hình hàng không giá rẻ, nhằm làm nhẹ bộ máy nhân sự ban lãnh đạo, hãng PA đã đưa ra chính sách đặc biệt nhằm khuyến khích nhân viên tự nguyện nghỉ việc.

Ngoài phi công, TVHK là lực lượng duy nhất phải trải qua những khóa huấn luyện về an toàn đặc biệt để đạt được chứng chỉ hành nghề của giới thẩm quyền cũng như hãng sản xuất hoặc cho thuê máy bay. Chính vì vậy để có được một đội ngũ TVHK đạt tiêu chuẩn, các công ty hàng không phải tiêu tốn khá nhiều tiền bạc lẫn thời gian. Mặt khác, ở Việt Nam nơi duy nhất chuyên về đào tạo nhân sự trong lĩnh vực ngành hàng không là Viện Hàng không Việt Nam hiện vẫn chưa có một chuyên ngành riêng biệt để đào tạo nghề TVHK. Như vậy, trong thời gian tới, khi mà Vina AirAsia hay VietJet chính thức được Cục HKDDVN chấp nhận thì lực lượng TVHK sẽ là yêu cầu cấp bách hàng đầu mà các hãng này cần phải tiến hành tuyển dụng.

Theo nhận định, nếu chỉ với hai hãng hàng không mới đi vào khai thác bay thì cần ít nhất một lực lượng TVHK vào khoảng vài trăm người, số lượng này sẽ còn cao hơn tùy theo số lượng máy bay và tần suất mà các hãng đưa vào khai thác trên thị trường. Bên cạnh đó, với kế hoạch tuyển định kỳ hàng năm của ba hãng hàng không đang hoạt động thì nhu cầu về nhân lực của nghề này sẽ rất cao, điều đó đồng nghĩa với việc cánh cửa vào ngành hàng không dành cho các bạn trẻ có ước mơ được bay vào bầu trời đã thực sự mở rộng.

Mặc dù đây được xem là thời điểm thuận lợi để thực hiện những ước mơ trở thành TVHK, nhưng trước khi chọn bất cứ nghề nào các bạn trẻ cần nắm rõ bản thân mình sẽ được gì, mất gì, cũng như cần phải có những chiến lược, kế hoạch thật đúng đắn để có được những quyết định chính xác cho sự nghiệp bản thân. Có lẽ đối với nghề TVHK, được và mất sẽ tỷ lệ thuận, đây là nghề có thể cho bạn được rất nhiều nhưng nó cũng sẽ lấy đi rất nhiều. Nếu là người quan tâm đến công danh sự nghiệp thì có lẽ đây là một nghề không phù hợp. Hãy thử nhìn một cách sơ lược về nghề TVHK, một nghề đang hứa hẹn sẽ được rất nhiều quan tâm trong thời gian tới.

Nghề hấp dẫn từ mọi khía cạnh

Không biết từ khi nào mà khái niệm TVHK thường được gắn liền với những người đẹp, chẳng thế mà nhiều cô gái Việt Nam khi tham dự các cuộc thi thường chọn nghề TVHK là nghề mơ ước của mình. Trong thực tế đã có nhiều người đẹp mặc dù cũng có tiếng tăm trong giới catwalk nhưng vẫn bị “out” trong các đợt tuyển dụng TVHK. Về lương bổng, với mức thu nhập trung bình trên 700 USD/tháng như hiện nay, thì đây quả là một điều đáng quan tâm của các bạn trẻ.

Bên cạnh mức lương cao, nghề TVHK còn giúp các bạn trẻ có cơ hội được du lịch đến nhiều vùng miền, lãnh thổ khác nhau trên khắp thế giới, được giao lưu tiếp xúc với nhiều tầng lớp xã hội và thú vị nhất là có thể tiếp cận với các nhân vật nổi tiếng một cách dễ dàng - có lẽ đây là điều hấp dẫn các bạn trẻ nhất trong nghề này. Mặt khác, những yêu cầu tuyển dụng đưa ra từ các hãng hàng không dường như lại khá đơn giản. Chỉ cần tốt nghiệp phổ thông trung học, khả năng sử dụng tiếng Anh đạt trung bình khá trở lên, quan trọng nhất là có một sức khỏe tốt. Nhưng ngay cả khi bạn đã có đầy đủ những yếu tố trên thì bạn còn phải thể hiện được những tố chất phù hợp cho nghề TVHK - tố chất này sẽ được đánh giá qua những hành động, cử chỉ của bạn trong suốt kỳ thi tuyển. Như vậy có thể nói nghề TVHK là nghề duy nhất có mức thu nhập cao mà không đòi hỏi nhiều năm dùi mài kinh sử trên các giảng đường đại học cũng như về kinh nghiệm thực tế. Nhưng…

Được nhiều, hy sinh cũng không kém

Tiếp viên hãng Pacific Airlines đang phục vụ hành khách

Ở các nước phương Tây, nghề TVHK được xếp vào loại nghề nguy hiểm do tính chất công việc phải thường xuyên hoạt động trong môi trường máy bay vốn bị giới hạn nhiều về không gian lẫn không khí để thở. Bên cạnh đó do liên tục thay đổi áp suất cho những lần cất hạ cánh cũng như thường xuyên phải thay đổi khí hậu đột ngột nên các TVHK thường bị vấn đề với tai và xoang mũi.

Ngoài những hy sinh về mặt sức khỏe, TVHK còn chịu nhiều thiệt thòi về phương diện học tập và thăng tiến trong sự nghiệp bản thân. Những chuyến bay nối dài từ ngày này qua ngày khác, giờ giấc làm việc không ổn định, sự mệt mỏi sau những chuyến bay… chính là những yếu tố làm hạn chế cơ hội được trau dồi kiến thức, cập nhật thông tin, hòa nhập với nhịp sống của thế giới xung quanh mà nghề TVHK phải chấp nhận.

Nghề TVHK còn chịu nhiều thiệt thòi về mặt tình cảm, nếu như các bạn trẻ thường cảm thấy lo lắng vì không có thời gian để tìm hiểu cũng như vun đắp tình cảm với người yêu thì với những TVHK đã lập gia đình đó lại là một thử thách lớn lao trong việc gìn giữ một mái ấm hạnh phúc. Nhưng cái khắc nghiệt nhất của nghề này lại chính là tuổi nghề, cho dù có gắn bó với nghề nhiều đến như thế nào thì một TVHK không thể vẫn vu vi bay ở tuổi 40, cái tuổi mà đối với những nghề khác đó lại điểm của sự thăng tiến sự nghiệp.

Chính vì vậy mà đa phần những TVHK ở Việt Nam xem đây như là một nghề chỉ để kiếm tiền chứ không thể tạo được sự nghiệp và họ thường chọn những thời điểm thích hợp để có thể “đáp” một cách an toàn nhất. Và còn nhiều nữa với vô vàn những khó khăn mà một TVHK phải đối diện một khi đã chấp nhận một cuộc sống đi mây về gió, không một bến bờ ổn định theo đúng nghĩa đen lẫn nghĩa bóng của nghề TVHK.

Tuy vậy, dù có không ít những thiệt thòi lẫn thiệt hại về mặt thể chất và tinh thần trong nghề, nhưng trải qua nhiều thế hệ TVHK vẫn là một nghề hấp dẫn hàng đầu đối với giới trẻ Việt Nam. Hơn lúc nào hết, đây chính là thời điểm để nhiều bạn trẻ có nhiều cơ hội nhất để biến ước mơ được làm việc trong một phương tiện vận chuyển hiện đại nhất của thời đại. Thị trường nguồn nhân lực hàng không sẽ diễn ra hết sức cạnh tranh, điều đó đồng nghĩa với những cơ hội được làm việc trong môi trường có tính quốc tế này đã sẵn sàng mở rộng đối với các bạn trẻ hiện nay.

Theo HOÀNG NAM
Doanh nhân Sài Gòn Cuối tuần